Cel oraz skutki wszczęcia postępowania o dział spadku – na podstawie wyroku SN z 13.05.2015 r., sygn. akt: III CSK 309/14

Wprowadzenie do zagadnienia

W dzisiejszym zagadnieniu poruszymy tematykę związaną z celem oraz skutkami wszczęcia postępowania o dział spadku. Całość analizy oparta zostanie o istotny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt: III CSK 309/14, w którym skład orzekający w trafny sposób odniósł się do przedmiotowych kwestii.

Jaki jest cel postępowania działowego?

„Celem postępowania o dział spadku jest komplementarne i ostateczne dokonanie podziału majątku spadkowego oraz rozliczenia między spadkobiercami.” – tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt: III CSK 309/14.

Jakie są skutki wszczęcia postępowania o dział spadku?

W tym miejscu można wskazać na następujące skutki, o których wspomniał skład orzekający:

„Z art. 686 w związku z art. 618 § 2 k.p.c. wynika, że z chwilą wszczęcia postępowania o dział spadku kształtuje się i utrwala wyłączna właściwość sądu prowadzącego postępowanie działowe w zakresie wszystkich roszczeń w tym przepisie przewidzianych. Dochodzi także do obligatoryjnej, ustawowej kumulacji roszczeń wymienionych w art. 686 k.p.c., w związku z czym odrębne postępowanie w sprawach dotyczących tych roszczeń nie może się toczyć; wszczęcie odrębnej sprawy nie jest dopuszczalne, a sprawy będące w toku są przekazywane do sądu prowadzącego postępowanie działowe lub łączone z tą sprawą (por. § 146 w związku z § 137 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych).”

„Nie ma istotnej różnicy między realizacją roszczenia w wyniku postawionego w sprawie zarzutu potrącenia a jego dochodzeniem w drodze pozwu – zarówno skutki materialnoprawne (umorzenie wierzytelności wzajemnej), jak i skutki procesowe (litispendencja i res iudicata) są w tych sytuacjach identyczne albo bardzo zbliżone. Podniesienie więc przez pozwanego zarzutu potrącenia stanowi formę szeroko rozumianego dochodzenia roszczeń.”

„Szczególne znaczenie w omawianym zakresie należy przypisać uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., III CZP 58/07 (OSNC 2008, nr 5, poz. 44), z której jasno wynika, że skoro podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia, to zarzut ten – jako czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. – stanowi formę szeroko rozumianego dochodzenia roszczeń.”

Czy podniesienie zarzutu potrącenia przerywa bieg przedawnienia roszczeń do wysokości wierzytelności dochodzonej przez powoda?

„Podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia przerywa bieg przedawnienia jego roszczenia do wysokości wierzytelności dochodzonej przez powoda.” – tak uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt: III CZP 58/07.