Procedura postępowania działowego – jak przeprowadzić podział umowny oraz sądowy – wskazówki praktyczne. Jakie dokumenty są niezbędne przy postępowaniach działowych?

Wprowadzenie do zagadnienia

W dzisiejszej publikacji skupimy się na procedurach związanych z postępowaniami działowymi. Już na samym początku warto jest wyjaśnić, że zagadnienie to obejmować będzie podział umowny oraz podział sądowy. W dalszej części wyjaśnione zostaną poszczególne procesy oraz wskazówki praktyczne, które są niezbędne do należytego i sprawnego przejścia przez to skomplikowane zagadnienie.

Oba modele (umowny oraz sądowy) różnią się przede wszystkim czasem, kosztami oraz stopniem konfliktu między stronami.

Podział umowny – krok po kroku (syntetycznie)

Warto jest wyjaśnić, że jest to najprostszy, najszybszy i najbardziej oczekiwany z punktu widzenia sprawności postępowania działania model, który dla swojego poprawnego działania i wdrożenia wymaga, aby każda ze stron była zgodna co do podziału.

1. Ustalenie składu majątku do podziału (obejmuje to nieruchomości, pojazdy mechaniczne, oszczędności, inne wartościowe rzeczy);
2. Ustalenie sposobu podziału (obejmuje to fizyczny podział, przyznanie rzeczy jednej osobie + obowiązek spłaty przez tę drugą, sprzedaż i podział środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży dzielonej rzeczy);
3. Sporządzenie umowy podziału (w przypadku nieruchomości – obowiązkowa forma aktu notarialnego);
4. Podpisanie umowy przez wszystkie strony, które brały udział w podziale.

Wady i zalety podziału umownego

Do zalet zaliczyć możemy m.in. szybki tryb zamknięcia tematu (często maksymalnie kilka dni), oszczędność kosztów oraz brak sporu sądowego. Do wad zaliczyć możemy fakt, iż wymaga to pełnej zgody wszystkich stron, co w praktyce nie jest regułą.

Podział sądowy – krok po kroku (syntetycznie)

Podział sądowy jest niezbędny w sytuacji, gdy nie występuje konsensus pomiędzy stronami podziału. Dzieje się tak, gdy strony nie są w stanie dojść do porozumienia w kwestii ugodowego podziału majątku. Podstawą prawną, które reguluje podział sądowy są przepisy k.c. oraz k.p.c.

1. Złożenie wniosku do sądu (należy określić właściwość sądu oraz wnieść stosowną opłatę);
2. Określenie majątku (wskazanie co wchodzi w skład majątku oraz jakie są propozycje podziału);
3. Postępowanie dowodowe (obejmuje dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych np. w kwestii wyceny nieruchomości etc.);
4. Rozstrzygnięcie sądowe (obejmuje takie rozwiązania jak np. podział fizyczny, przyznanie rzeczy jednej stronie z obowiązkiem spłaty przez drugą oraz sprzedaż rzeczy w drodze licytacji).

Wady i zalety podziału sądowego

Do zalet możemy zaliczyć fakt, iż sąd rozwiązuje istniejący spór w sytuacji, gdy brak jest zgody strony oraz fakt, że decyzja sądu jest wiążąca dla wszystkich stron. Do wad takiego podziału zaliczyć możemy czas (często takie postępowanie trwa 1-3 lata), jest zdecydowanie bardziej kosztowne, gdyż obejmuje koszty biegłych, pełnomocników etc., jest to procedura zdecydowanie bardziej stresująca dla stron.

Wskazówki praktyczne, o których warto jest pamiętać

• sąd bierze pod uwagę wkład stron w powstanie majątku, potrzeby stron, możliwość dokonania spłaty;
• możliwy jest nierówny podział (kwestię tę należy wykazać/udowodnić);
• możliwe jest również rozliczenie nakładów (np. nakładów na remont z własny środków przed podziałem etc.);
• podział sądowy wybieramy zawsze, gdy jest wyraźny konflikt i brak widoków na porozumienie pomiędzy stronami;
• podział umowny wybierany zawsze, gdy jest zgoda i wyraźna chęć na szybkie zamknięcie sprawy podziału majątku.

Jakie informacje zawiera wniosek do sądu o podział sądowy?

Wniosek o sądowy podział majątku musi być dość szczegółowy, warto jest pamiętać, że im lepiej zostanie przygotowany, tym sprawa pójdzie sprawniej (i często również taniej). Wniosek powinien zawierać:

1. Oznaczenie sądu (właściwy sąd rejonowy – zwykle według miejsca położenia majątku, np. nieruchomości);
2. Dane uczestników (wnioskodawca + uczestnik np. były małżonek);
3. Tytuł pisma/wniosku (np. „Wniosek o podział majątku wspólnego”);
4. Wskazanie majątku do podziału (należy dokładnie opisać składniki np. numer księgi wieczystej nieruchomości, marka, model i VIN pojazdu mechanicznego, środki na określonych rachunkach bankowych, inne wartościowe rzeczy);
5. Należy określić wartość majątku (łączna wartość majątku wraz z wartością każdego składnika majątku);
6. Propozycja podziału (przyznanie mieszkania jednej osobie + spłata przez drugą, podział rzeczy lub sprzedaż i podział środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży);
7. Wnioski dodatkowe (możliwość żądania np. ustalenie równych udziałów, rozliczenie nakładów np. na remont, ustalenie co wchodzi a co nie wchodzi w skład majątku);
8. Uzasadnienie (kiedy powstał majątek, kiedy ustała wspólność, dlaczego proponowany jest taki podział majątku);
9. Dowody (przedłożenie dokumentów np. odpis księgi wieczystej, umowa kupna, faktury, wyceny, wyroki etc.);
10. Podpis wraz z listą załączników oraz odpisem wniosku o sądowy podział majątku.