Rozdzielność majątkowa i podział nieruchomości w celu dochodzenia wierzytelności od dłużnika – na podstawie uchwały SN z 17.04.2015 r., sygn. akt: III CZP 9/15

Wprowadzenie do zagadnienia

Kwestia dochodzenia wierzytelności od dłużnika często wywołuje sporo problemów natury praktycznej. Dodatkowo sytuację może komplikować kwestia rozdzielności majątkowej i podziału nieruchomości w celu dochodzenia konkretnych wierzytelności. W dzisiejszej publikacji skupimy się właśnie na tym zagadnieniu, które zostanie przez nas wyjaśnione przez pryzmat ciekawej i ważnej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt: III CZP 9/15.

Istotne zagadnienie prawne, z którym wystąpił Sąd Okręgowy w Szczecinie

Tytułem wstępu warto jest wskazać, że Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. przedstawił zagadnienie prawne, które dotyczyło kwestii prowadzenia egzekucji po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej z udziału w nieruchomości wspólnej.

Jakie było brzmienie zagadnienia prawnego skierowanego do SN?

„Czy wierzyciel jednego z małżonków może prowadzić egzekucję z ułamkowej części nieruchomości po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, czy też zaspokojenie jego wierzytelności powinno nastąpić przez zajęcie prawa dłużnika do żądania podziału majątku wspólnego (art. 912 k.p.c.), a po przeprowadzeniu działu, skierowanie egzekucji do tej nieruchomości, jeżeli przypadnie dłużnikowi?”

Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści:

Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że „Wierzyciel jednego z małżonków po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej może prowadzić egzekucję z udziału tego małżonka we własności nieruchomości wchodzącej poprzednio w skład majątku wspólnego.”

Zajęcie prawa do udziału – o czym traktuje art. 912 k.p.c.?

W tym miejscu warto jest przypomnieć, że zgodnie z art. 912 § 1 k.p.c. – jeżeli zajęte zostało prawo, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zajęcie obejmuje wszystko to, co dłużnikowi z działu przypadnie. Gdy dłużnik otrzyma z działu nieruchomość lub ułamkową jej część, sąd przeprowadziwszy dział zawiadomi o zajęciu sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej w celu ujawnienia zajęcia przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie zawiadomienia do zbioru dokumentów. Jeżeli wierzyciel w ciągu miesiąca po ukończeniu działu nie zażądał przeprowadzenia egzekucji z mienia przypadłego dłużnikowi, przedmioty majątkowe, z których egzekucji nie żądał, będą wolne od zajęcia.

Następnie zgodnie z art. 912 § 2 k.p.c. – o zajęciu prawa, z mocy którego dłużnik może żądać działu, komornik zawiadomi wskazane przez wierzyciela osoby, przeciwko którym dłużnikowi przysługuje prawo żądania działu.

Co to jest należyty moment dokonania podziału majątku wspólnego małżonków w świetle orzecznictwa?

Podążając za wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt: I ACa 838/12 – „Powinno się dokonać podziału majątku wspólnego, przed momentem skierowania egzekucji przez wierzyciela, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, do przedmiotów nim objętych, choćby już po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej na skutek orzeczenia rozwodu. Po zniesieniu wspólności ustawowej majątek dotychczas wspólny małżonków stanowi masę, do której stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z uwzględnieniem przepisów o dziale spadku, a zaspokojenie wierzyciela z przedmiotu należącego do takiej masy podlega ograniczeniom (por. art. 912 k.p.c.).”

Czy umowa zawarta pomiędzy współwłaścicielami, na podstawie której wyłączone zostało uprawnienie do żądania zniesienia współwłasności na podstawie art. 210 k.c. również czasowo wyłącza możliwość zniesienia współwłasności w sprawie wszczętej na wniosek wierzyciela jednego ze współwłaścicieli, który taką umowę zawarł?

„Umowa współwłaścicieli czasowo wyłączająca uprawnienie do zniesienia współwłasności nie wiąże wierzyciela współwłaściciela będącego stroną tej umowy” – tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt: III CZP 36/16.