Czy sąd jest związany wolą spadkodawcy przy dziale spadku? – na podstawie postanowienia SN z 14.12.2023 r., sygn. akt: I CNP 189/22

Wprowadzenie do zagadnienia

W dzisiejszej publikacji skupimy się na zagadnieniu związanym z odpowiedzią na ważne pytanie – czy sąd jest związany wolą spadkodawcy w momencie dokonywania działu spadku. To niezwykle istotne pytanie stanowi ważny punkt w analizie postępowań działowych związanych z materią prawa spadkowego w naszym kraju.

Czy sąd jest związany wolą spadkodawcy w momencie dokonywania działu spadku?

„Dokonując działu spadku, sąd powinien co do zasady kierować się wolą spadkodawcy co do sposobu działu majątku spadkowego, ale nie jest wolą taką związany. Wola spadkodawcy może stanowić tylko jedną z okoliczności podlegających uwzględnieniu przy rozważaniu sposobu podziału, o czym jednak decyduje wynik łącznej oceny całokształtu okoliczności istniejących w dacie orzekania.” – tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2023 r., sygn. akt: I CNP 189/22.

Jak należy traktować oświadczenia spadkobiercy w postępowaniu działowym?

„Zbycie spadku, jak również udziału w spadku bez zachowania formy notarialnej jest nieważne (art. 1052 § 3 k.c.). Natomiast oświadczenia spadkobiercy w postępowaniu działowym, że przekazuje swój udział w spadku innemu spadkobiercy, nie można uznać za zbycie spadku, lecz za wniosek uczestnika postępowania wyrażający jego wolę co do sposobu dokonania działu przez sąd.” – tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1980 r., sygn. akt: III CRN 180/80.

Czy wielkość udziału w nieruchomości może rozstrzygać o sposobie podziału?

„Wielkość udziału w nieruchomości może mieć znaczenie dla sposobu jej podziału (...), lecz nie może sama przez się rozstrzygać o sposobie takiego podziału. Nie ma także rozstrzygającego znaczenia drugi zasadniczy argument sądu, a mianowicie, że przyznanie całej nieruchomości Romanowi P. jest zgodne z wolą spadkodawcy (wyrażoną w postaci zgody w 1973 r. na uwłaszczenie go). Wola spadkodawcy (pomijając sposób wyrażenia jej w danym wypadku) może stanowić tylko jedną z okoliczności podlegających uwzględnieniu przy rozważaniu sposobu podziału, o czym jednak decyduje wynik łącznej oceny całokształtu okoliczności istniejących w dacie orzekania (art. 682 k.p.c.). W danym wypadku ocena ta może prowadzić do wniosku, że społecznie bardziej uzasadnione byłoby przyznanie nieruchomości wnioskodawczyni.” – tak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1980 r., sygn. akt: III CRN 180/80.